Smaad, laster en belediging
het verschil
Vier strafbare feiten die in het spraakgebruik door elkaar lopen, maar in het Wetboek van Strafrecht verschillende bestanddelen en verschillende maximumstraffen kennen.
Smaad, laster en belediging: het verschil
Het verschil tussen smaad, laster en belediging zit in wat er precies wordt gezegd en of de dader weet dat het onwaar is. Alle drie staan in Titel XVI van het Wetboek van Strafrecht, dat letterlijk Belediging heet: belediging is het overkoepelende begrip, smaad en laster zijn er soorten van.
Van smaad is sprake wanneer iemand opzettelijk uw eer of goede naam aanrandt door de telastlegging van een bepaald feit, met het kennelijke doel daaraan ruchtbaarheid te geven (artikel 261 lid 1). Het gaat dus om een concrete beschuldiging die rondverteld wordt, niet om een scheldwoord.
Gebeurt dat door middel van geschriften of afbeeldingen die worden verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen, dan is het smaadschrift (artikel 261 lid 2). Een bericht op internet of sociale media valt daar vrijwel altijd onder, en de maximumstraf verdubbelt daarmee van zes maanden naar een jaar.
Wist de dader dat de beschuldiging in strijd met de waarheid was, dan heet hetzelfde feit laster en verdubbelt de maximumstraf nog eens, naar twee jaren (artikel 262). Een belediging die géén concreet feit ten laste legt — een scheldwoord, een kwalificatie — is eenvoudige belediging (artikel 266 lid 1).
Niet elke krenkende uitlating is strafbaar
Er is geen smaad voor zover de dader handelde tot noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw kon aannemen dat het feit waar was én dat het algemeen belang de telastlegging eiste (artikel 261 lid 3). En gedragingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen zijn niet strafbaar als eenvoudige belediging (artikel 266 lid 2).
Bedragen sinds 1 januari 2026
€ 5.500: Eenvoudige belediging, artikel 266 lid 1.
€ 11.000: Smaad en smaadschrift, artikel 261.
€ 27.500: Laster, artikel 262.
De bedragen zijn verhoogd: Oudere artikelen noemen nog € 3.350, € 6.700 en € 16.750.
Zo stelt u vast welk feit het is
U stelt in vier vragen vast welk feit het is, van de aard van de uitlating tot de vorm waarin zij is gedaan.
Is er een concreet feit ten laste gelegd?
Een concrete beschuldiging — iemand zou hebben gestolen, gefraudeerd, mishandeld — is een telastlegging van een bepaald feit. Een scheldwoord of een kwalificatie is dat niet, en valt hoogstens onder eenvoudige belediging.
Was er ruchtbaarheid beoogd?
Smaad vereist het kennelijke doel om aan de beschuldiging ruchtbaarheid te geven. Een verwijt onder vier ogen mist dat bestanddeel; een bericht in een groepsapp of op een openbaar profiel doorgaans niet.
Stond het op schrift of in beeld?
Is de uitlating gedaan via geschriften of afbeeldingen die zijn verspreid of openlijk tentoongesteld, dan is het smaadschrift en geldt het hogere strafmaximum van een jaar.
Wist de ander dat het onwaar was?
Kon worden vastgesteld dat de dader wist dat de beschuldiging in strijd met de waarheid was, dan is het laster. Dat is het zwaarste van de vier, met twee jaren.
De vier feiten naast elkaar
De vier feiten naast elkaar, met het bestanddeel dat elk van hen onderscheidt en de maximumstraf die erop staat.
| Strafbaar feit | Maximumstraf | Wat het onderscheidt |
|---|---|---|
| Smaad · artikel 261 lid 1 | Zes maanden | Telastlegging van een bepaald feit, met het doel daaraan ruchtbaarheid te geven |
| Smaadschrift · artikel 261 lid 2 | Een jaar | Hetzelfde, maar via geschriften of afbeeldingen die worden verspreid of tentoongesteld |
| Laster · artikel 262 | Twee jaren | Smaad of smaadschrift, terwijl de dader weet dat het feit in strijd met de waarheid is |
| Eenvoudige belediging · artikel 266 lid 1 | Drie maanden | Opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt |
| Tegen een ambtenaar · artikel 267 | Met een derde verhoogd | Gericht tegen een ambtenaar gedurende of ter zake van de rechtmatige uitoefening van zijn bediening |
Bron: Wetboek van Strafrecht, Titel XVI, te raadplegen op wetten.overheid.nl. De boetecategorieën van artikel 23 lid 4 Sr zijn per 1 januari 2026 verhoogd. Laatst gecontroleerd op 18 september 2026.
Veelgestelde vragen
Over strafbaarheid, uitzonderingen en de weg naar de rechter.
Wat is het verschil tussen smaad en laster?
Het verschil zit in de wetenschap van de dader. Bij smaad legt iemand een bepaald feit ten laste met het doel daaraan ruchtbaarheid te geven. Bij laster doet hij dat terwijl hij weet dat het feit in strijd met de waarheid is. Daarmee loopt het strafmaximum op van zes maanden naar twee jaren.
Is smaad strafbaar als het waar is?
Waarheid is op zichzelf geen vrijbrief: ook een ware beschuldiging kan smaad opleveren. Artikel 261 lid 3 maakt het feit niet strafbaar voor zover de dader handelde tot noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw kon aannemen dat het feit waar was en dat het algemeen belang de telastlegging eiste. Die twee voorwaarden gelden samen.
Geldt een bericht op sociale media als smaadschrift?
Vrijwel altijd wel. Smaadschrift is smaad gepleegd door middel van geschriften of afbeeldingen die worden verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen (artikel 261 lid 2). Een openbare post, een review of een bericht in een grote groep voldoet daaraan, en het strafmaximum is dan een jaar in plaats van zes maanden.
Is een belediging van een ambtenaar zwaarder strafbaar?
Ja. De straffen worden met een derde verhoogd wanneer de belediging is gericht tegen de Koning en zijn naaste familie, tegen een ambtenaar gedurende of ter zake van de rechtmatige uitoefening van zijn bediening, of tegen een openbaar lichaam of openbare instelling (artikel 267). Leden van vertegenwoordigende organen zijn daarvan uitgezonderd.
Kritiek op een bestuurder of instelling: mag dat?
Gedragingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen zijn niet strafbaar als eenvoudige belediging (artikel 266 lid 2). Die uitzondering beschermt het publieke debat, maar dekt geen concrete onware beschuldigingen: die kunnen nog altijd smaad of laster opleveren.
Informatief bedoeld, geen juridisch advies
Deze pagina beschrijft de wettelijke regeling en de gebruikelijke gang van zaken. Zij is geen advies over uw persoonlijke situatie. Voor kosteloze eerste hulp kunt u terecht bij het Juridisch Loket.
Van weten naar handelen
Het strafrecht bepaalt wat strafbaar is. Verwijdering en rectificatie eist u langs civiele weg.
Sommatiebrief downloaden
Eisen dat een onrechtmatige uitlating wordt verwijderd en rechtgezet.
Sommatie opstellenKlachtbrief downloaden
Over de manier waarop een instantie of dienstverlener u behandelde.
Klacht opstellen